NASIL YAPILIR?

Basit Cila yapalım

Görünmez Mürekkep

Kriko

Limon Kolonya

Oda Termostatı yapalım

Pil Yapımı

Sabun imalatı

Tuz Oluşturmak

Yapıştırıcı yapalım

Basit Cila

-MALZEMELER-

·  Karbonat veya kabartmatozu.

·  Bir su kabı.

·  Su.

·  Parlaklığını kaybetmiş bir metal kaşık vb.

 

Kabın içine su konulup karbonat veya kabartmatozu eritilir. Sonra içine metal bırakılır ve birgün bekletilir.Ertesi gün metalin parladığı görülür.

Görünmez Mürekkep

-MALZEMELER-  

·  Limon suyu(İhtiyacınız kadar).

·  Kağıda sürmek için pamuk.

·  Küçük mürekep şişesi.

·  Herhangibir ısı kaynağı

 

Limon suyunu şişenin içine dolduruyoruz.
Sonra pamuğu sıvıya batırıp kağıda sürüyoruz.Kağıtda normalde hiçbirşey gözükmeyecektir.
Kağıt oldukça sıcak bir cismin üstüne koyulduğunda kağıdın üzerindeki limon tortusu yanıyor böylece yazı belirginleşiyor ve okunur hale geliyor.

Kriko

-MALZEMELER-

·  1 Adet 5 veya 2,5 cl'lik şırınga.

·  1 Adet 10 veya 20 cl'lik şırınga.

·  1.m kadar küçük plastik bir hortum.

·  Silindir şeklinde bir kutu.

 

Şırıngaların içine su dolduruyoruz.Daha sonra hortumunda içine su doldurup, şırıngaların ağızlarına geçiriyoruz.Sonrada kutunun ağızını büyük silindirin geçebileceği kadar bir deliyoruz (Not:Şırınga bu deliğe sıkışmalıdır) ve sırıngayı buraya yerleştiriyoruz.
Bunu üzerine bir yük koyduğumuzda küçük şırıngaya basınç uygulayarak onu rahatlıkla kaldırabiliriz.
Not:

·  Hortumun içinde hava kabarcığı olmamalıdır.

·  Şırıngaların kesitleri mutlaka farklı olmalıdır ve yük büyük şırınganın üstünde olmalıdır. Eğer bu olmazsa kuvvet kazancı sağlanamaz.

Limon kolonyasının yapılışı

Araç ve Gereçler 

Mililitrelik cam beher, etilalkol, su, limon suyu veya limon esansı, cam fanus, kolonya için kap.

Yapılışı : 

50 mililitre etilalkolu ölçüp cam fanusa dökelim. 10 mililitre suyu da ilave ettikten sonra fanusu hafifçe çalkalayalım. 5 veya 10 mililitre limon esansını da karışıma ilave edince karışımın rengi hafifçe sarımsı olacaktır. Karışımımızı çalkalayalım ve kolonya için ayırdığımız kaba boşaltalım. Limon kolonyamız artık hazırdır, sevdiklerimize rahatça ikram edebiliriz. 

Sonuçlar : 

1. Görüldüğü gibi etilalkol, su ve limon esansı birlikte reaksiyona girdi. 

2. Bazı insanların kolonyayı gözlerine sürdükten sonra kör oldukları görülmüştür. Acaba bizde bu şekilde imal edilmiş bir kolonyayı süründüğümüz zaman kör olabilir miyiz? Sorumuzun cevabı hayırdır, çünkü kör olan kişiler genelde seyyar satıcılardan taklit marka veya markasız kolonya almaktadırlar. Bu tür kolonyalar imal edilirken etil alkol yerine kuvvetli asit içeren tuz ruhu veya çamaşır suyu koymaktadır. (İmalatı daha ucuz olduğu için) Bunun sonucu insanlar kör olabilmektedirler. 

3. Kolonyayı süründükten kısa bir süre sonra yüzümüzde serinlik hissediriz, çünkü kolonya içindeki etilalkol çabuk uçucudur ve yüzümüzden buharlaşırken vücut ısımızı da alır. Bunun sonucunda serinlik hissederiz. 

Oda Termostatı

-MALZEMELER-

·  20cm kadar ince tel

·  6 voltluk ampul.

·  9 voltluk pil.

·  Ampul için duy.

·  Biryüzü alüminyum kaplı kağıt(Çikolatalarda bulabilirsiniz).

·  Dikdörgen şeklinde bir karton.

 

Az önce söylemiş olduğum alüminyum kağıdı termostat olarak kullanacağız. Resimde olduğu gibi alüminyum kaplı yüzü diğer yüze doğru kıvırıyoruz. Ortamın ısısı artığında alüminyum kaplı yüz diğer yüze doğru kıvrılıyor. Böylece kağıt değme noktasıyla birleşiyor ve ampul yanıyor.

 

Not: Değme noktası, resimdeki gibi kağıt yüzeye bakmalıdır.
Eğer bu şekilde olmazsa termostat ters çalışır yani ortam soğuduğu zaman ışık yanar.

 

 

Bütün bunları yaptıktan sonra pili takın ve denemek için termostatın 10cm kadar altına kibrit yada çakmak yaklaştırın,birkaç saniye sonra ampul yanacaktır.

 

 

Pil Yapımı

-MALZEMELER-

·  Sofra tuzu.

·  Çeşme suyu.

·  10cm kadar ince tel .

·  Küçük bir ilaç şişesi.

·  Bakır levha veya tel.

·  Alüminyum levha(Çikolatalarda bulabilirsiniz).

 

İlaç şişesini %30'una tuz geri kalanına da su dolduruyoruz ve tuz çökeltisi kaybolana kadar karıştırıyoruz.Daha sonra şişenin bir tarafında alüminyum levhayı diğer tarafından da bakır levhayı(veya teli)karışıma batırıyoruz(bir kısmını)  Levhaların diğer uçlarına da ince telleri bağlıyoruz

Çözeltinin içinde bakır levha(+)kutup alüminyum levha(-)kutup olacaktır.  Böylece potansiyel fark oluşacak ve 1.2 voltluk akım meydana gelecektir. Bunları yaptıktan sonra çıkış tellerini küçük bir mekanik veya elektronik  saate bağlayın birkaç dakika saat çalışacaktı.saat durduğu zaman,pili herhangi bir adaptöre ters bağlıyarak şarj edebilirsiniz.
Not:Eğer saat çalışmazsa, pilin gücü yetmiyor demektir başka bir saatte deneyin.

 

Sabun imalatı:

Sabun : Bir alkalanin yağlı bir madde üstüne etkisiyle elde edilen, çamaşır yıkamada ve temizlik işlerinde kullanılan ürün .

SABUN SANAYİSİNİN TARİHİ

Eski zamanlardan beri sabunlar, aşağıdaki bağantıya göre yağ asidi ve gliserin esterleri olan doğal yağlı maddeler üstüne alkali bir iletkenin etkisiyle üretilmişlerdir .

            C   H   - COO - CH   -   C   H    - COO -  CH - C   H  - COO - CH  + 3NaOH

            3C   H   - COONa + OH - CH  - OHCH - OHCH

Yağlı madde kaynakları, her zaman bol olmakla birlikte ( bitkisel yada hayvansal sıvı ve katı yağlar ) alkali etkenler, Leblanc suyunun sanayide üretimi ne kadar seyrekti. 1974' edoğru sabuncular yalnızca potasyum karbonat içerenkayı odunu küllerinden yararlanmaktaydılar. 1823'e doğru sabunlaşma adı verilen tepkimenin yapısını inceleyen ve bulan fransız kimyacı Eugene Chevreul' ün ( 1786 - 1889 ) çalışmaları sayesinde sabun sanayisi XIX.yy' da büyük bir gelişme gösterdi. 1920'ye dogru, sabunların evre diyagramlarını belirleyen kimyacı Mac Baın ve arkadaşları düzenli araştırmalara başladılar ve üretim bilimsel temelere dayandırılarak gerçekleştirilmesini sağladılar. Marsilya yönetimi, seri halde ( söz gelimi sharpless, monsavon, laval yönetimlerinde ) ve otomatik olarak ( mazzoni, armour yönetimleri ) gerçekleştirilebilecek bir biçimde  yetkinleştirildi. Sabunla ilgili teknikler, sabun ( uzun süre, kullanılan tek temizleme aracı olmuştur. ) yapay deterjanların zorlu rekabetine  karşı savaş vermek zorunda kaldığı zaman çok yüksek bir yetkinlik noktasına ulaştılar.

A.B.D'nin 1950'de 1.25 milyon sabun ve 0.5  milyon yapay deterjan üretirken, 1967' de 0.5 milyon sabun ve 2.3 milyon yapay deterjan ürettiği göz önüne alırsa bu rekabetle ilgili bir fikir edinilebilir.

  DEĞİŞİK SABUNLAR

SERT SABUN ( SODYUM SABUNU )

Mutfak sabunu ( Marslya ) sabunu ilk başlarda % 62 yağ asidi içermekteydi. Kullanım alanlarında ( ev işleri, tuvalet ) yapay deterjanların kuvvetli rekabetiyle karşılaşınca, üretimi iyileştirildi.Kehribar renginde yada yarı saydam  halde olan bu tür sabun  yaklaşık % 62 yağ asidi içermekteydi. Buharla ısıtılan kazanlarda yada teknelerde  düşük nitelikli  sıvı yağların ( zeytin, kolza, yerfıstığı ) sodyum klorürlü  ortamdaki alkali çözeltiye etkisiyle hazırlanır .

TUVALET SABUNU

Hemen hemen içinde hiçsu bulunmayan son derece homojen bir hamur elde edilebilecek biçimdeki enyüksek nitelikli yağlı cisimlerden hareketle hazırlanır. Bu sabuna boyar maddeler, kokular, bakteri öldürücü etkenler ( deodoran sabunlar )  Ve deriyi yumuşatıcı maddeler ( zeytinyağı, süt, lanolin, vb. ) katılır.

TRAŞ SABUNU

Kalıplaşmış ve sıkıştırılmış sabunlardır .

PAYET SABUNLAR ( PULCUKLU ) SABUN YADA TALAŞ SABUNU

Öncelikle aynı yapıda olan bu sabun, değişik biçimde bulunur ; % 78' i yağ asidinden oluşmuştur ve ılık ya da soğuk suda hemen çözünür : Bu nedenle hassas dokumaların yıkanmasında kullanılır. Talaş sabununda % 73 yağ asidi vardır. Özellikle toz deterjanlarla birlikte çamaşır makinelerinde  kullanılır.

POTASYUM SABUN ( YUMUŞAK SABUN )

     Arap sabunuda denen bu sabun ev işlerinde ya da sanayide kullanılır. Arap sabunu üretiminde kullanılan sıvı yağlar, keten, kenevir, karanfil ve balıktan çıkarılan yağlardır. Bazlı çözelti, bir potas çözeltisidir. Zayıf bir çözelti, sonra da sabunlaşacak sıvı yağ konur ve kütle kaynama noktasına yakın ısıtılır ve karıştırılırEn sonunda kostik çözelti eklenir. Yüzeyde köpük kalmayınca ve kaynama düzenli bir hale gelirce, pişme tamamlanır. Ayrıca, tatlı badem yağından hareketle bademyağı sabunu, sodyum silikat içeren sert bir sabun olan silikatli sabun, % 10 - 15 sert sabun, kum, çakıl taşı ya da toz haldeki sünger taşı karışımı olan mineral sabun gibi başka sabunlarda üretilir .

ÇÖZÜCÜ SABUN

          Bileşimine yağları ve yağlı maddeleri çözebilen aseton, butil alkol, heksalin, izopropil alkol, benzen, kloroform, karbon tetraklorür, klisen, terebentin, toluen, trikoloetilin ve kimi petrol türevlerinin katıldığı sabun ; yağlı ve çok kirli maddelerin yıkanmasında kullanılır, kireçli sulara karşı dayanıklıdır. Cildi uyarmak, yumuşatmak vebeslemek amacıyla kullanılan tuvalet sabunu ( Bu ürünler aşırı yağlı sabunlar, aşırı yağlı madde oranı % 1 - 3 arasında değişir . )

Diğer sabun çeşitleri ise şunlardır.

METAL SABUN

 Genellikle ağır metallerden her hangi birinin çözünen bir tuz ile alkali bir sabunun tepkimesinden oluşan sabun

 PUL SABUN

 Yağ asitleri ile reçine asitlerinin oranı en az % 78 olan, küçük yada iri parçalı, ince ve düzgün pulcuklardan oluşan sabun

AYDAM SABUN

   Homojenliğini koruması, eloktrelitlere karşı duyarsız hale getirilmesi için, yapısına şeker, gliserin ya da bir alkol katılan sabun

SIVI SABUN

 Bilesiminde % 36 oranında hindistan cevizi yağından elde edilmiş potasyum sabunu bulunan sulu çözeltiye denir.

    TIBBİ SABUN

   Badem yada çekirdek yağının sodyum hidroksit çözeltisiyle sabunlaşması sırasında ilk aşamada elde edilen sabun : bu sabunlar kir çıkartmaktan çok dezenfektan olarak kullanırlar.

    TOZ SABUN

Yağ asitleri ile reçine asitlari oranı en az % 82 olan toz halinde sert sabun ( Toz sabunlar çamaşır için özel hazırlanır.

 YÜZER SABUN : Yoğunluğunu  suyun yoğunluğunun altına düşürmek için karıştırma yoluyla içine hava katılan sabun

YARI PİŞMİŞ SABUN : Kısmi bir tuzlama yapılsın yada yapılmasın sıcakta hamurlaştırma işlemiyle elde edilen sabun

SOĞUK ÜRETİM SABUNU : Sıvı durumda katılın dolgu maddeleriyle  alkali kostik çözeltinin ısı veren tepkimesi sonunda elde edilen sabun.

PONZA SABUNU : Bu sabunun diğer ismi ise mineral sabundur. Bileşimine ponza taşı katılan bir sabundur .

 SABUNUN ÜRETİMİ

Sabun ilk olarak içyağı, yer fıstığı yağı, palmiye özü yağı, hindistan cevizi yağı, zeytinyağı vb. gibi yağlı maddelerden  lede edilen yağ asitleri ile sodyum tuzlarının tepkimesinden oluşur. Yağlı madde karışımının seçimi, yerel ekonomik koşullara ve üründe bulunması istenen ( kir sökme, köpürme ve yüzey ıslatma, yumuşaklık verme vb. ) göre yapılır. Klasik sabun üretimi yada tam deyimle Marsilya yöntemi, şu dört evreden oluşur : sabunlaşma, yıkama, pişim, sıvılaştırma. Sabunlaşma evresi sodyum hidroksitle kimyasal bir tepkimenin gerçekleştrilmesine dayanır ; Yıkama aşamasında sabun üretiminin önemli bir yan ürünü olan gliserol ayrılır ve sabun tek başına elde edilir ;  Pişim sabunlaşmayı sağlar ; Sıvılaştırmaysa sabunun daha sonra kolayca kullanılabileceği fiziksel bir biçime sokulması işlemidir. Sabuncu ustasının uzun bir çıraklık dönemi boyunca  görgü yoluyla öğrenerek uyguladığı bu farklı aşamalardaki kimyasal tepkimeler, yapılan araştırmalarla anlaşılmış, dolayısıyla bunların denetim altına alınması sağlanmıştır. Günümüzde bu sürecin tamamı çok iyi bilinmektedir; bu dört evrenin genellikle otomatik ve en iyi biçimde kesintisiz olarak uygulanması, modern sabunculuğun temelini oluşturur. Bu aşamalardan sonra sıvı sabun, tüketicilerin kullandığı parça sabunları dönüştürülür. Bitirme denen bu son aşama kurutma, yoğurma, kalıplama, kesme, markalama ve nihayet ambalajlama işlemlerini kapsar. yoğurma sırasında sabuna kendi özelliklerini ürüne aktaran dolgu maddeleri, talk pudrası, parfümler, boyar maddeler, alı koyucular, deodoranlar vb. gibi katkı ürünleri ilave edilir.Bumaddelerin türleri ve miktarları, elde edilen ürünün kullanım amacına ( el sabunu, tuvalet sabunu bakteri öldürücü sabun vb. ) göre değişir. Son yıllarda çamaşır makinelerinde  kullanılmak üzere özel toz sabunlar geliştirilmişti .

Karmaşık formüllü bu tür sabunlar, patent hakları ile koruma altına alınmışlardır. Bu ürünlerin bileşiminde sabunun yanı sıra ayrıca, sudaki kireç taşıyla oluşan kireçli sabunları dağıtan etkenlerle çamaşırın sertleşmesine yol açan bu kireçli sabunların çamaşır üzerine çökmesini önleyen etkenler bulunur.Günümüzde  petrol türevleriden elde edilen klasik deterjanlarla bu yeni toz sabunlar arasında yoğun bir rekabet sürmaktedir.

Türkiye' de, sabun üretimi oldukça eski tarihlere dayanmakta, resmi kayıtlara göre XIX. yuzyıl başlarında Antakya' da taş kazanlarda sabun yapıldığı bilinmektedir.Günümüzde ise, birkaç büyük tesis dışında sabun üretimi, çok dağanık ve küçük kapasiteli imalathanelerde yapılmaktadır. Öte yandan sabun' un önemli hammaddelerinden sudkostik ve donyağının büyük bir bölümü yurt dışından sağlanmaktadır. 1992 yılında, Türkiye sabun üretimi 160.000 ton, yurtiçi talep 100.000 ton olmuş, sabun dış satımı 60.000 ton, dışalımı ise 2.000 ton olarak gerçekleşmiştir.

KAYNAKLAR : Gelişim Hachette

                            Büyük Larousse

                            Meydan Larousse

 

Sıvı deterjanın ve çamaşır suyunun üretim basamakları

Sıvı deterjanın üretimi

Gerekli maddeler

LABSA (Lineer Alkil Benzen Sülfonit Asit), Lauryl alkol (C12H25-OH) ,diethanolamin, Triethanol amin, Sodyum sülfat, Su (H2O), Sodyum hipoklorit (%10'luk çözeltisi), Caustic sodyum hidroksit (%45'lik sodyum hidroksit çözeltisi)

 

Yapılışı

Önce %83,7 oranındaki suyun içerisinde %10'luk LABSA yavaş yavaş yedirilerek karıştırılır.LABSA 'nın karışımı tamamlanınca %1'lik diethanol amin ve %2'lik triethanol amin ilave edilir. Daha sonra %1,7'lik Lauryl alkol ilave edilir.Viskositesi (akışkanlığı) ayarlanır. Bu işlem bitince %1'lik sodyumsülfat eklenir.En son %0.6 oranında sodyumhipoklorit katılır. Böylece gerekli maddelerin hepsi kazanlara katılmış olur. Karışma işlemi bittikten sonra dolum varillerinden bidonlara aktarılır. Ve sıvı deterjan piyasaya sürülmek için hazır bir duruma getirilir.

Üretim Yapan Firmalar:

Türkiye'de sıvı deterjan üretimi çeşitli ufak atolyelerde yaygın şekilde yapılmaktadır. Ancak işin biraz daha derinine inersek deterjan üretimi Lever, Benckiser gibi bazı büyük firmalar tarafından ciddi şekilde yapılmaktadır

Çamaşır suyunun üretimi

Gerekli Maddeler

Sodyumhipoklorit (NaClO) 'in %5'lik çözeltisi, Su (H2O)

Yapılışı

İlk önce Tarım Koruma'dan %30'luk Konsantre Sodyumhipoklorit (NaClO) çözeltisi alınır. .Sonra imalat yerinde %5'e seyreltirilir. Daha sonra kazanlarda yapılan karıştırma işlemi bitince bidonlara doldurulur.En sonunda ambalajlanarak piyasaya sevkedilir. Çamaşır suyuna bazen esans katılarak kokulandırılır.

KAYNAKLAR:

*Tempak San. Ltd. Şti.

Tuz Oluşturmak

-MALZEMELER-

·  Yarım Bardak Sirke

·  Bir Kaşık Karbonat veya Kabartma Tozu

·  Açık Bir kap

 

Bu bölüm yapı olarak karbondioksit oluşturmakla tamamen aynı tek fark karbondioksiti kullanmıyor olmamız.Sirkeyi kaba dolduruyoruz sonra da karbonatı veya kabartma tozunu ilave ediyoruz. Yüksek bir köpük tabakası oluşacaktır bunu döküyoruz.Köpük tamamen bittikten sonra kabın dibinde çökelmiş olan tuzu görebilirsiniz.Bunun nedeni asit-baz reaksiyonu sonucunda tuzun oluşmasıdır.
Not: Oluşan tuzu sakın evde kullanmayın.

Yapıştırıcı

-MALZEMELER-

·  Yarım bardak su.

·  40 gram toz şeker (yaklaşık bir kaşık).

·  15 gram limon tuzu (bir adet).

·  Isıya dayanıklı Bir Kap.

·  Karıştırmak için bir kaşık.

·  Herhangi bir ısıtıcı

 

Suyu kabın içine koyun daha sonrada şekeri ilave edin ve kabı ısıtıcının üzerine koyup karıştırın su ısındıktan sonra limon tuzunu ilave edin ve tekrar karışım koyulaşana kadar karıştırın.Bir süre sonra karışım sarı bir renk alıp yoğunlaşacaktır. Yoğunlaştıktan sonra yapıştırıcı hazır demektir istediğiniz yerde kullanabilirsiniz.